که سکه سور ( رنگین کمان ) keskesor

زیباترین نماد کنار هم بودن و با هم زیستن

زبان کردی Zimanê kurdî

 

با نگاهی به شاخه های زبان های مستقل در جهان می توانیم جایگاه زبان خویش ( زبان كردی ) را در میان این زبان ها مشخص نماییم 

محققین وزبان شناسان زبانهای جهان را به پنج خانواده تقسیم می کنند:

1-  خانواده  هندی – اروپایی       2- خانواده سامی      3- خانواده بانتو

4- خانواده لینی         5- خانواده اورال - آلتایی

خانواده هندی- اروپایی را آسیایی-اروپایی نیز می گویند که به دو شاخه تقسیم می شود :  

الف) شاخه اروپایی :

1-آلمانی : (سوئدی-  نروژی - دانمارکی- ایسلندی- فلامانی - آلمانی - انگلیسی)

2- رومانی :    (پروتکیزی -اسپانیولی - فرانسوی  - ایتالیایی   - رومانی)

3- اسلاوی :   (روسی - اوکراینی - بلغاری - صربی - یونانی - لهی - یونانی - آلبانی - لیتوانی - باسکی)

ب) – شاخه آسیایی که خود به دو دسته هندی وایرانی تقسیم می شود:

1- هندی: (سانسکریتی – سندی – اردو – هندی نوین – بهارایی – بنگالی – مارایی – کوئورایی – پنجابی – سنگالی )

2- ایرانی : ( فارسی کهن یا پهلوی – فارسی نو – اوستایی – سغدی – بلوچی – پشتویی – اوستی – کردی)

زبان کردی

غالب مستشرقین زبان ″ مید″ ی را ریشه زبان كردی و از شاخه های آن به شمار می آورند . مینورسكی و مار با آنكه از دو راه متفاوت رفته اند اما به نتایج كاملا مشابهی رسیده اند ، از دید هر دو محقق سهم مدی ها ( مادها ) در تكوین نژادی كردها مسلم به نظر می رسد . مینورسكی بر این عقیده است كه تمام لهجه های بازمانده در زبان كردی از زبان پایه قدیم و نیرومندی نشات كرده اند و آن زبان مادی است . بعضی از دانشمندان را عقیده چنان است كه گاثه ی زرتشت به زبان ″ مادی ″ است و نیز برخی برآنند كه زبان كردی كه  یكی از شاخه های زبان ایرانی است از باقی مانده های زبان ماد است .

طبری و ابن خردادبه و اصطخری به تفصیل از كردها نامبرده اند ″ كردو ″ به فتح كاف و زیادتی واو به زبان آشوری به معنای مقاتل و شجاع آمده است و در یكی از كتیبه های سرجون ملك آشور كه به خط میخی آشوری است لغت ″ كردو ″ یا ″ كاردو ″ به همین معنی استعمال شده است و بعید نیست لغت ″ گرد ″ به معنی شجاع نیز از همین اصل باشد .

زبان کردی دارای لهجه های مختلفی می باشد.

این لهجه ها معمولا بر اساس محل زندگی ،عشیره ، دین و مذهب و... نامگذاری شده اند. مثلا در کردستان ایران به کرمانجها ,کردی شمال یا شکاکی ، درکردستان عراق به همین لهجه بادینی و در کردستان ترکیه به کردهای زازاکی ، کرداسی , دملکی گفته می شود. این در حالی است که شکاکی نام ایل و بادینی نام مذهب ( به دینی ) می باشد

محققین و زبانشناسان زبان کردی را  به دسته های مختلفی تقسیم کرده اند که معروف ترن آنها بدین شرح است:

   الف) از دیدگاه شرف الدین بدلیسی:

- زبان کردي را در چهار شاخه مقوله بندي کرده است

1- کرمانجي: مقصود امير شرف خان از کرمانجي مفهوم اعم مرادف کلمه کرد نيست بلکه منظور ايشان گويشي است که نويسندگان و مورخان آنرا به دو بخش تقسيم کرده اند :

الف: کرمانجي شمالي (باکوري): که کردان ساکن شوروي( ايروان، آذربايجان،ارمنستان، گرجستان و لاچين، آخکند و... )، کردان ساکن ترکيه در ولايتهاي وان، ديار بکر، ماردين، قارص، بايزيد، خرپوط، درسيم، جزيره و غيره، کردان ايران در مناطق قوچان و بجنورد در استان خراسان، ايل هاي جلالي و ميلان و هرکي و برادوست و غيره در استانهاي آدربايجان شرقي و غربي و دهستان جاوان درمنطقه دماوند، کردان عراق دراستانهاي دهوک و موصل و بخشی از استان اربيل، کردان سوريه در استان ديرالزور و فرمانداريهاي (طرابلس و حصن الاکراد و کردان لبنان و اردن به آن گفتگو مي کنند، اين گويش در عراق باديناني و زاخويي ناميده مي شود چنانکه از دیگر نامهای آن «شکاک» و «کرمانج» است.

ب: کرمانجي جنوبي(با شوري): در تقسیم بندی بدلیسی کرمانجی جنوبی بر طبق تعریف امروزی همان «سورانی» است که خود گويش هاي مختلف دارد و در ايران(ساکنان مناطق مکريان از آذربايجان غربي – يعني نواحي مهاباد، سردشت در آذربايجان غربي، مناطق سنندج – مريوان – سقز- بانه و غيره در استان کردستان، و مناطق جاف نشين استان کرمانشاه از جمله شهرستانهاي جوانرود، ثلاث باباجاني، باينگان و بخشهايي از سرپل ذهاب، قصرشيرين و ... بعلاوه در عراق در استانهاي سليمانيه، کرکوک و اربيل و به طور پراکنده در نواحي ديگر کردستان عراق با آن تکلم مي کنند.

2- لري: منظور اميرشرف خان از لري همان گويشي است که در عصر حاضر با لهجه های مختلف آن اعم از مناطق لرنشين ايلام و لر فيلي و بختياري در مناطق پشتکوه- پيشکوه و از همدان تا شوشترو شهرکرد در ايران، و در ميان کردان عراق در استان کوت و استان عماره و در ميان فيليهاي بغداد- بصره و غيره با آن گفتگو مي شود.

3- کلهري: گويشي که با لهجه هاي مختلف آن در اکثر مناطق کرمانشاه، ايلام و بخشهایی از لرستان و در ميان کردان فرمانداري هاي خانقين، مندلي و مقداديه(شهربان) با آن گفتگو مي شود، این گویش بر حسب منطقه دارای نامهای دیگری هم می باشد از جمله در سطح استان کرمانشاه این گویش را «کرماشانی» یا «ئه ا زوانی» گرچه بدلیسی در تقسیم بندی خود گویش «لکی» را همون لهجه ایی از کلهری به حساب آورده است اما باید گفت اکثر محققین از جمله فریبرز همزه ایی در کتاب جامعه شناسی هویت قومی با تاکید برگویشوران لکی، چاپ 1385 بر این نظرند که «لکی» نه لهجه ایی از کلهری بلکه خود همچون کلهری گویشی از گویشهای مختلف کردی می باشد.

4- گوراني: مقصود اميرشرف خان از «گوراني» همان گويشي است که از اردلان تا جبل حمرين- در استان کردستان و کرمانشاه و استانهاي سليمانيه، کرکوک وموصل در عراق با آن گفتگو  مي شود گرجه بعلت تبعید اجباری بيشتر ايل هاي گوران زبان همانند سياه منصوری در عهد شاه عباس صفوي به افغانستان و دیگر مناطق از تعداد کاربران آن کاسته شده است.

 ب ) دکتر کمال فواد:

1- کرمانجی بالا یا شمال : (ئه فرینی – جزیری – بوتانی – سنجاری – بادینی – حکاری – شکاکی )

2 – کرمانجی مرکزی : (سورانی – سلیمانی – مکری –سنه ای  )

3- کردی جنوبی :  ( خانقینی – فیلی – کرماشانی – لکی – کلهری – کولگایی – پروندی )

4- کردی گورانی – زازاکی:  (اورامی – کنوله ای – گهواره ای – باجلانی – زنگنه ای)

 

ج)فواد حمه خورشید :

1- کرمانجی شمال :  (بایزیدی – حکاری – بوتانی – شمدینانی – بادینی –غربی )

 2-کرمانجی مرکزی : (مکری – سورانی – اردلانی – سلیمانی – گرمیانی)

 3-کرمانجی جنوب : ( لری – بختیاری – ممسنی – گوهگلو – لکی – کلهری )

 4-گورانی :( هورامانی – باجلانی – زازاکی )

 

     بطورکلی امروزه لهجه های مهم کردی عبارتند از:

1 - کرمانجی  2 - سورانی  3-  زازاکی  4- کلهری  5- لری

تقسیم بندی زیرنیز در خصوص لهجه های کردی ارائه شده است .  

و هرکدام از این لهجه ها به چندین زیر لهجه (ده ووک) تقسیم می شوند.

 

زبان کردی 31 حرف دارد .8 حرف صدا دار 2 حرف نیمه صدا دارو 21 حرف بی صدا دارد.

کردها از سه شیوه : عربی ، لاتین ، وسیریلیک در نوشتار استفاده می کنند.