که سکه سور ( رنگین کمان ) keskesor

زیباترین نماد کنار هم بودن و با هم زیستن

داستان فولکلور ( گه نج خه لیل )

گنج خلیل نام یکی از بیت های کردی است که توسط هنر مند فقید کاویس آغا (1889 – 1936 ) آنرا سروده است داستان این بیت یا لاوژه  عشقی است بین دختر عمو ( دوتمام ) و پسرعمو ( پسمام ) که چنین روایت شده است :

گنج خلیل جوانی زیبا , رشید و دلاور و جوانمرد عاشق دختر عمویش بوده ولی به دلایلی این ازدواج سر نمی گیرد . گنج خلیل و دختر عمویش از اینکه نمی توانند به مرادشان برسند سخت در عذابند .در آن روزگار امیری حکومت میکرد که فقط به فکر کشور گشایی و تصرف کردن سرزمینهای دیگران بوده است .منطقه ای خوش آب وهوا و حاصلخیزوجود داشته که امیربه فکر اشغال آنجا بوده , شبی امیر در خواب می بیند که با کمک شخصی به نام گنج خلیل آن منطقه را تسخیر کرده است .امیر از خواب پریده و خوابش را برای وزیرش تعریف می کند .و دستور می دهد که گنج خلیل هر جا باشد پیدا کرده و به نزد او بیاورند . مردان وزیر هفت روز و هفت شب می گردند تا گنج خلیل که ساکن شهر آمد ( دیاربکر ) بوده را می یابند. خواسته امیر را به گنج خلیل اعلام می کنند .گنج خلیل قبول میکند ولی شرطی را اعلام وآن اینکه امیر بایستی دختر عمویش را که بهش نمی دهند برایش بگیرد. با این شرط گنج خلیل قبول می کند که فرماندهی کشکر را بر عهده گرفته و خواسته امیر را برآورده نماید . امیر شرط را قبول کرده و وزیرش را برای خواستگاری به خانه عموی گنج خلیل می فرستد .وزیر به خانه عمو می رود عموی گنج خلیل وحشت زده از خود می پرد.با خود می گوید چی شده وزیر به خانه من آمده خدا خیر کند . آنگاه از وزیر می پرسد قربان چی شده که ما را سرافراز فرمودید وبه کلبه ی ما ثشریف آورده اید؟وزیر جریان را تعریف و دختر او را برای گنج خلیل خواستگاری می کند .او علیرغم میل باطنی و با اکراه قبول می کند . عروسی صورت می پذیرد و گنج خلیل سه روز از امیرمهلت می خواهد .آنگاه پس از سه روز تازه داماد فرماندهی را بر عهده گرفته و راهی جنگ می شود .او موفق می شود و سرزمین های مورد نظر امیر را به تصرف در می آورد . ولی با کمال تاسف گنج خلیل به شدت زخمی و نمی تواند به خانه اش برگردد .دور از چشمان لشکریان در کلبه ای پنهان شده تا بلکه خوب شده و سلامت به نزد دختر عمویش برگردد . از طرف دیگر وقتی جنگجویان به خانه هایشان برگشتند همه خوشحال ولی دوتمام ( دختر عمو ) هرچه چشمش دنبال پسمام ( پسرعمو ) می گردد او را نمی یابد . .دوتمام سرگشته و حیران در پی  پسمامش سر به کوه و بیابان انداخته و سراغ یا ررا می گیرد .روزها و شبها می گردد تا در بیابانی از نفس افتاده و کلبه ای را می یابد .خود را به داخل کلبه انداخته و می گوید :  صاحبخانه مهمان نمی خواهید ؟ صاحبخانه می گوید : سه ر سه ران ئو سه ر چاوان , بخیر هاتی میوان یعنی خیلی خوش آمدی روی سر و چشمان ما جای دارید ای مهمان , از کجا آمدی و به کجا می روی ؟ ولی به من نزدیک نشو که من سخت بیمارم و ممکن است به شما سرایت کند . دوتمام می گوید : بیماری که از سوی خدا آید قسمت است بگذار بیاید . نزدیک می شود .میبیند بیمار در بالین پسمام او گنج خلیل است که نای حرکت را ندارد حتی نتوانست دوتمام خودرا نیز بشناسد . گنج خلیل می گوید ای مهمان دلم برای وطنم و دختر عمویم ( دوتمام ) تنگ شده است می توانی برایم استرانی ( بیت , حیران , آهنگی ) بخوانید ؟ دوتمام با دلی پراز حزن و اندوه شروع میکند به خواندن استران در مدح گنج خلیل , پس از اتمام استران گنج خلیل برای همیشه چشمانش را می بندد و از دنیا میرود و دختر عمویش را تنها می گذارد .

و اما بیتی که دوتمام ( دختر عمو ) برای پسمامش گنج خلیل سروده است به شما دوستان ارجمند تقدیم می شود .

 

Genc Xelîl :
Were lolo,were lolo,were lolo,were lolo….ax
Were lolo…were lolo,were lolo,were lolo,were lolo,were lolo….waê…..
Were lolo,were lolo,were lolo,were lolo,were lolo nemaê;
nemaê,nemaê,nemaê,nemaê,nemaê,nemaê….wax,
Ezê ji bona genc Xelîl lawê apê…xwe nemî..yîyîîîîyîyînim li dunyayê.
De lolo gec Xelîlo subebû çemê pa
o newala hope biewite ji dilê min û tera newel li pale
Dilê min ji bona pismamê min yane,yane,kale,kale
Bihîstina min bihîstiye,pismamê min nexwe
e nexwe
ekî jê dib ê hale
Ezê rabim destê genc Xelîl lawê apê xwe bigrim leylîfkim yalî male,
Ji êvarê heyanî sibê jêra bibime naz balîfe,balgîbe,berpale.
Bira sere xwe bide ser cotê zendê mine zer badayî,
Sûretê xwe bide ser cotê zer memikê minê nî
anî bi xale.
Dema tuê berê xwe bidî welatê xerîb û vê xerîbstanê;
Ezê cotê re
gulîyê xwe jêkim ji hespê pismamê xwera bikim doxhevsare,
Xizêma poze xwe bikime bizmale;
Kimbera pi
ta xwe dîsa vê subengê mal xirabo ji hespê pismamê xwera bikim nale.
Ezê kimbera pi
ta xwe ji hespê pismamê xwera bikim nale,
Dema tuê berê xwe didî welatê xerîb û xwerîbstanê,di nava heval û hogira,
Ay de bira kesekî mebêje genc Xelîl Kurmance,Kurmancekî bê pergalê nemaê;
nemaê,nemaê,nemaê,nemaê,nemaê,nemaê….wax,
Ezê ji bona genc Xelîl lawê apê…xwe nemî..yîyîîîîyîyînim li dunyayê.
De lolo genc Xelîlo subebû min sondxwarî ;
Bi sonda qesemê dema tuê berê xwe bidî welatê xerîb û xerîbstanê
Gelo vê subengê wezê didû tera tu car û tu zemanî ji xwera tu malê nakim.
Ezê pismamê xwe di hê
a konê Erebî ji xew rakim,
Kolozekî deveturkî bînim nava çavakim,qondirekî Helebî di lingakim,
Ebakî Besra bînim nava milakim.
Eger pîra dê,kali bavê qayîl bûne,jixwe qayîlbûne;
Gava ku qayîl nebûn,koma bira û pismama teva bi qurbankim.
Xwe berdime welatê xerîb û xerîbaê,welatê di Türkîya ê,Stembol a
ewitî nîvê dunya ê,
Xwe berdime Hemu
û Heka ê,Musil û Bexda ê,Beyt a ق
erîf Beytulla ê;
Qasekê rûnêm li ber kanîka vê sera ê,cotê
alûl û bilbil,têlî tembûra peydakim,
Bînim ser sere pismamê xwera bi dardakim,bi surra subêra,bi azan a mellara,
Bi qêrînê dîkara,bi kile kilê me
kara,bi lûbe lûbê jinebîyara.
Bi dengê qîzan û bûkara,bi fîtînê nêçîrvanê serê çiyanra,bi hokînê
ivanê ber keryara.
Bi zereqî tavî serî subêra,bi dengê lawî Kurdanra,bi birqinê di
ûranra,
Bi engê dengbêjan,bi defê dewrê
an,bilûr ê bilûrvanan,bi sazî sazbendan,
Bi dengê
alûl û bilbilan,têlî tembûran qasekê;
Ji kedera dilê xweyê bi mereqê bi kederra,Gelo segmanê cindî dîsa ji dilê xwera ji xew rakim nemaê;
nemaê,nemaê,nemaê,nemaê,nemaê,nemaê….wax,
Ezê ji bona genc Xelîl lawê apê…xwe nemî..yîyîîîîyîyînim li dunyayê.