که سکه سور ( رنگین کمان ) keskesor

زیباترین نماد کنار هم بودن و با هم زیستن

لالایی های کردی (ژانه ژ ین)

 

ژانه ژین نام کتابی است از اساتید گرانقدر جناب آقای هاشم سلیمیو سرکار خانم ثریا کهریزی که چندی پیش افتخار آشنایی با استاد سلیمی را پیدا کردم و ایشان کتاب بسیار گران بهای خودرا به من هدیه کردند .کتاب ژانه ژین مجموعه ای از لالایی های مادران ما در مناطق مختلف و با گویشهای مختلف کردی می باشد .این لالایی ها نغمه های دل انگیز مادران اند که بر جان و دل کودکان می نشینند.تا آنها را از بی خوابی و بی تابی به دور سازند. لالایی ها پیوندی مستقیم با شرایط روحی و روانی مادران دارد که از متن آنها می توان به ابعاد زندگی اجتماعی , اقتصادی و... زمان سرایش آنها نیز پی برد .لالایی ها آینه ی باورها و شیوه ی زندگی مردمان و پیوندهای خانوادگی و اجتماعی اند .مثلا مادران کرد بر این باورند که از سه ماهگی به بعد کودک قادر به شنیدن است ,به همین خاطر پیش از آن لالایی نمی خوانند و زمزمه های لالایی را پس از سه ماهگی در گوش او ترنم می کنند. لالایی ساخته و پرداخته ی ذهن عامه ی مردم است و گاهی به دور از قواعد و قراردادهای دستوری و بدون رعایت اصول عروضی به صورت هجایی بیان می شود .البته در لالایی توجه به سادگی پیام و انتقال احساس عاطفی بیش از بدایع و صنایع شعری اهمیت دارد.

صادق هدایت می نویسد : این ترانه ها ی کودکانه آنقدر با روحیه و زندگی بچه ها متناسب است که همیشه نو و تازه مانده و چیز دیگری نتوانسته جانشین آنها شود .

در واقع لالایی نغمه ی مادرانه همه ی سرزمینهای دنیاست . در کتاب ژانه ژین مولفان نمونه های نغز از لالایی های مناطق کردستان با گویشهای کرمانجی , سورانی , کلهری , هورامی و ... مورد بررسی قرار داده اند.که ضمن تشکر و قدر دانی از همت و تلاش این بزرگواران نمونه هایی از این لالایی ها به شما دوستان عزیزم تقدیم می کنم . امید وارم که با تهیه این کتاب از بقیه مطالب خوب و ارزنده آن استفاده ببرید ضمنا از استاد هاشم سلیمی دو اثر ارزنده دیگری نیز تحت عنوان :زمستان درفرهنگ کرد و افسانه های محلی ایران به چاپ رسیده و در اختیار علاقه مندان قرار داده شده است .

و اینک چند نمونه از لالایی ها با چهار لهجه زیبای زبان کردی :

الف )

رازێ رازێ گۆلا دل
گۆلا دلێ تژی کۆل
نه‌گری نه‌که‌ی غۆله‌غۆل
چ ده‌نێری چاڤێ زل
دلێ دایێ دکی کۆل
ئێسترا گه‌ش دکی شل
لناڤ گه‌له‌ک چیا و چل
بارێ دیلێ یه‌له‌ سه‌رمل
ئه‌ز گریامه‌ تو نه‌گری
مه‌زن به‌ بۆ به‌رگری
تۆلا باڤا تێ ڤه‌گری
لاڤێ من لایی لایی
ده‌وسا باڤا تو مایی
ئه‌م سۆتاندن ته‌ڤاڤی
کرن ئاگر دادایی
بومه‌ شینێ هه‌رشایی
خۆپانه‌ گشت ئاڤایی
لناڤ خوونێ ڤه‌ردایی
تالان کرن هه‌ر لایی
ئه‌ز گریامه‌ تو نه‌گری
مه‌زن به‌ بۆ به‌رگری
تۆلا باڤا تو ڤه‌گری

 

ب) لالایی کرمانجی

لوری , لوری , لوری , لوری

لوری لوری , به رخام لوری

لاندک لاری لاندکو , ئای لاوی  مالی  به رخام  لوری

وه زی  باویژمه  سه ر چاوی , به رخی  قورسه , وی  ده سمالی

لاندک لایی لایی

وه زی  لاندکا  به رخا  خوه , هلینمه  کاولی  گوندا

مالا خالی , لاندک لاری

شه و  یدینی  لاندکا  به رخام  , داییک  که تی , به رخی  لوری

مه  ره به نی  له  مال  ده رینا  سه بر  که تی

لاندک لایی لایی

وه زی  لاندکا ,  خه وی  پادیمه  کاولا   نه غده یی

ده و   مزگه وتی  لاندک  لاری

لو لو , شیر دده تی  سه برام   لوری

ج ) لالایی سورانی

چه ند چاک و پیرت بو ده خولامه وه

له به ر سیبه رت نه حسامه وه

ئه من لانکوله ی خوم هه لده گرمه وه

ده یبه مه وه بن داری ده گویزی

به سه ری هه لده کیشمه وه چل نمره ی ده ته وریزی

ئه من لانکوله ی خوم هه لده گرمه وه

ده یبه مه بن داری ده خورمایه

به سه ری هه لده کیشمه وه چل نمره ی به غدایه

روله لایه , روله لایه , بابی دایه

ئه تو بوچی خه وت نایه ؟

ده بنو روله خه وی خیرت بی

نوشته ی پیاوچاکان له ژیر سه رت بی

ئه من لانکوی خوم هه لده گرمه وه

ده به یمه بن داری ده بییه

به سه رت هه لده کیشمه وه به رمالی ده که شکولییه

چه ند چاک و پیرت بو ده خولیمه وه

له به ر سیبه رت بحه سیمه وه

وهره لایی , وه ره لایی , بو له خه وت نه بانی

یتره ب روله نه مری بو خاتری غه وسی سانی

خوزگه م به مه لان هه ر شه و له شاخی

نه ک به ده سته ی خوم هه ر ئاخ و داخی

به تانه ی دوست و بیگانگان خوم

به وینه ی مه جنون ویلی کیوان خوم

ئازیز به مه رگت گرانه ده ردم

کاتی بژنه وی ئه وه من مردم

د ) لالایی کلهری

خوا بیات نیازم

هه فت ژن ئه رات بخوازم

ئه ول به گله به رگی بو

دویه م حوسنای پری بو

سی یه م تورک و ته ماشا

چهارم دوست ئه حمی پاشا

په نجم میوانی گه لوده ر

شی شه م میوان وه ری خه ر

ه ) لالایی هورامی

لایه لایه په ی که رو تا سوحی سه حه ر

تا وهرج سه رکوسهر کیشو وه به ر

لایه لایه په ی که رو خاو به روته وه

فرشته ی خاسان هه ی که رو ته وه

هاوار مه که رو سه ییانی سه ردی

باوه ران شفا به ر که ران ده ردی

هاوار مه که رو پیران پاوه

ج بارگاهی خوا ده س وه دوعایه

هه ی لا یه لا یه روله گیان لایه

په نای گردیمان بارگا و خوایه