که سکه سور ( رنگین کمان ) keskesor

زیباترین نماد کنار هم بودن و با هم زیستن

جایگاه زبان کردی در میان سایر زبان ها
نویسنده : سروش - ساعت ٧:۳۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱٠/۱۸
 

با نگاهی به شاخه های زبان های مستقل در جهان می توانیم جایگاه زبان خویش را در میان این زبان ها مشخص نماییم.محققین وزبان شناسان زبانهای جهان را به پنج خانواده تقسیم می کنند :1- خانواده هندی- اروپایی 2- خانواده سامی ٣- خانواده بانتو 4- خانواده لینی 5- خانواده اورال - آلتایی خانواده هندی- اروپایی  را آسیایی-اروپایی نیز می گویند که به دو شاخه تقسیم می شود :


الف) شاخه اروپایی :

 1- آلمانی : ( سوئدی- نروژی- دانمارکی- ایسلندی- فلامانی - آلمانی - انگلیسی )2- رومانی :  ( پروتکیزی -اسپانیولی -  فرانسوی - ایتالیایی  -  رومانی )                  3- اسلاوی : (روسی - اوکراینی - بلغاری - صربی - یونانی - لهی - یونانی - آلبانی - لیتوانی - باسکی)

 ب) – شاخه آسیایی :  به دو دسته هندی وایرانی تقسیم می شود:             1 - هندی : ( سانسکریتی – سندی – اردو – هندی نوین – بهارایی – بنگالی – مارایی – کوئورایی – پنجابی – سنگالی )2 - ایرانی : ( فارسی کهن یا پهلوی – فارسی نو – اوستایی – سغدی – بلوچی – پشتویی – اوستی – کردی)

زبان کردی

غالب مستشرقین زبان ″ مید″ ی را ریشه زبان کردی و از شاخه های آن به شمار می آورند . مینورسکی و مار با آنکه از دو راه متفاوت رفته اند اما به نتایج کاملا مشابهی رسیده اند ، از دید هر دو محقق سهم مدی ها ( مادها ) در تکوین نژادی کردها مسلم به نظر می رسد . مینورسکی بر این عقیده است که تمام لهجه های بازمانده در زبان کردی از زبان پایه قدیم و نیرومندی نشات کرده اند و آن زبان مادی است . بعضی از دانشمندان را عقیده چنان است که گاثه ی زرتشت به زبان ″ مادی ″ است و نیز برخی برآنند که زبان کردی که  یکی از شاخه های زبان ایرانی است از باقی مانده های زبان ماد است .طبری و ابن خردادبه و اصطخری به تفصیل از کردها نامبرده اند ″ کردو ″ به فتح کاف و زیادتی واو به زبان آشوری به معنای مقاتل و شجاع آمده است و در یکی از کتیبه های سرجون ملک آشور که به خط میخی آشوری است لغت ″ کردو ″ یا ″ کاردو ″ به همین معنی استعمال شده است و بعید نیست لغت ″ گرد ″ به معنی شجاع نیز از همین اصل باشد .زبان کردی دارای لهجه های مختلفی می باشد.این لهجه ها معمولا بر اساس محل زندگی ،عشیره ، دین و مذهب و... نامگذاری شده اند. مثلا در کردستان ایران به کرمانجها ,کردی شمال یا شکاکی ، درکردستان عراق به همین لهجه بادینی و در کردستان ترکیه به کردهای زازاکی ، کرداسی , دملکی گفته می شود. این در حالی است که شکاکی نام ایل و بادینی نام مذهب ( به دینی ) می باشد محققین و زبانشناسان زبان کردی را  به دسته های مختلفی تقسیم کرده اند که معروف ترن آنها بدین شرح است: 

 الف) از دیدگاه شرف الدین بدلیسی:

- زبان کردی را در چهار شاخه مقوله بندی کرده است :

 

1- کرمانجی: مقصود امیر شرف خان از کرمانجی مفهوم اعم مرادف کلمه کرد نیست بلکه منظور ایشان گویشی است که نویسندگان و مورخان آنرا به دو بخش تقسیم کرده اند :

 

الف: کرمانجی شمالی (باکوری): که کردان ساکن شوروی( ایروان، آذربایجان،ارمنستان، گرجستان و لاچین، آخکند و... )، کردان ساکن ترکیه در ولایتهای وان، دیار بکر، ماردین، قارص، بایزید، خرپوط، درسیم، جزیره و غیره، کردان ایران در مناطق قوچان و بجنورد در استان خراسان، ایل های جلالی و میلان و هرکی و برادوست و غیره در استانهای آدربایجان شرقی و غربی و دهستان جاوان درمنطقه دماوند، کردان عراق دراستانهای دهوک و موصل و بخشی از استان اربیل، کردان سوریه در استان دیرالزور و فرمانداریهای (طرابلس و حصن الاکراد و کردان لبنان و اردن به آن گفتگو می کنند، این گویش در عراق بادینانی و زاخویی نامیده می شود چنانکه از دیگر نامهای آن «شکاک» و «کرمانج» است.

ب: کرمانجی جنوبی(با شوری): در تقسیم بندی بدلیسی کرمانجی جنوبی بر طبق تعریف امروزی همان «سورانی» است که خود گویش های مختلف دارد و در ایران(ساکنان مناطق مکریان از آذربایجان غربی – یعنی نواحی مهاباد، سردشت در آذربایجان غربی، مناطق سنندج – مریوان – سقز- بانه و غیره در استان کردستان، و مناطق جاف نشین استان کرمانشاه از جمله شهرستانهای جوانرود، ثلاث باباجانی، باینگان و بخشهایی از سرپل ذهاب، قصرشیرین و ... بعلاوه در عراق در استانهای سلیمانیه، کرکوک و اربیل و به طور پراکنده در نواحی دیگر کردستان عراق با آن تکلم می کنند.

2- لری: منظور امیرشرف خان از لری همان گویشی است که در عصر حاضر با لهجه های مختلف آن اعم از مناطق لرنشین ایلام و لر فیلی و بختیاری در مناطق پشتکوه- پیشکوه و از همدان تا شوشترو شهرکرد در ایران، و در میان کردان عراق در استان کوت و استان عماره و در میان فیلیهای بغداد- بصره و غیره با آن گفتگو می شود.

3- کلهری: گویشی که با لهجه های مختلف آن در اکثر مناطق کرمانشاه، ایلام و بخشهایی از لرستان و در میان کردان فرمانداری های خانقین، مندلی و مقدادیه(شهربان) با آن گفتگو می شود، این گویش بر حسب منطقه دارای نامهای دیگری هم می باشد از جمله در سطح استان کرمانشاه این گویش را «کرماشانی» یا «ئه ا زوانی» گرچه بدلیسی در تقسیم بندی خود گویش «لکی» را همون لهجه ایی از کلهری به حساب آورده است اما باید گفت اکثر محققین از جمله فریبرز همزه ایی در کتاب جامعه شناسی هویت قومی با تاکید برگویشوران لکی، چاپ 1385 بر این نظرند که «لکی» نه لهجه ایی از کلهری بلکه خود همچون کلهری گویشی از گویشهای مختلف کردی می باشد.

4- گورانی: مقصود امیرشرف خان از «گورانی» همان گویشی است که از اردلان تا جبل حمرین- در استان کردستان و کرمانشاه و استانهای سلیمانیه، کرکوک وموصل در عراق با آن گفتگو  می شود گرجه بعلت تبعید اجباری بیشتر ایل های گوران زبان همانند سیاه منصوری در عهد شاه عباس صفوی به افغانستان و دیگر مناطق از تعداد کاربران آن کاسته شده است.

 ب ) دکتر کمال فواد:

1- کرمانجی بالا یا شمال : (ئه فرینی – جزیری – بوتانی – سنجاری – بادینی – حکاری – شکاکی )

2 – کرمانجی مرکزی : (سورانی – سلیمانی – مکری – سنه ای  )

3- کردی جنوبی :  ( خانقینی – فیلی – کرماشانی – لکی – کلهری – کولگایی – پروندی )

4- کردی گورانی – زازاکی:  (اورامی –کنوله ای – گهواره ای – باجلانی – زنگنه ای) 

ج)فواد حمه خورشید :

1- کرمانجی شمال :  (بایزیدی – حکاری – بوتانی – شمدینانی – بادینی –غربی )

 2-کرمانجی مرکزی : (مکری – سورانی – اردلانی – سلیمانی – گرمیانی)

 3-کرمانجی جنوب : ( لری – بختیاری – ممسنی – گوهگلو – لکی – کلهری )

 4-گورانی : ( هورامانی – باجلانی – زازاکی )   بطورکلی امروزه لهجه های مهم کردی عبارتند از:

1 - کرمانجی  2 - سورانی  3-  زازاکی  4- کلهری  5- لری

تقسیم بندی زیرنیز در خصوص لهجه های کردی ارائه شده است و هرکدام از این لهجه ها به چندین زیر لهجه (ده ووک) تقسیم می شوند.

 زبان کردی 31 حرف دارد .8 حرف صدا دار 2 حرف نیمه صدا دارو 21 حرف بی صدا دارد.کردها از سه شیوه : عربی ، لاتین ، وسیریلیک در نوشتار استفاده می کنند.