ایل جاف

 

ایل جاف بدون اغراق از بزرگترین ایلات و عشایر کردستان است و دارای تاریخی طولانی در دلاوری و شجاعت و علم و عرفان و سیاست می باشند 

سرسلسله‌ عارفان کردستان و حتی خاورمیانه، مولانا خالد شهرزوری( قدس الله سره) جاف بود و شعرای مسلمانی چون طاهربیگ و احمد مختار بیگ و حالا مهندس خسرو خان جاف.

شیخ رضا طالبانی، شاعر پرآوازه ی کُرد فرمایند

خزمینه‌ مه‌ده‌ن په‌نجه‌ له‌گه‌ڵ عه‌شره‌تی جافا

مێشووله‌ نه‌چێ باشه‌ به‌ گژ قولله‌ی قافا

یعنی ای خویشاوندان... پنجه در پنجه جافها ننهید و با آنها درگیر نشوید چون روا نیست پشه با قله قاف بربخورد و بخواهد از آنجا بالا برود

زندگی و امرار معاش این قبیله در ایام گذشته بیشتر متکی به دامداری و پرورش دام بوده از این رو برای تعلیف احشام خود در مرزهای ایران و عثمانی پیوسته با مشکلات و جنگهای ناخواسته و حتی ترور پاشایان و رؤسای خود مواجه بودند

رئیس و سردار ایل جاف پیوسته از سوی باب عالی در استانبول تعیین می شد و دارای عنوان و لقب (پاشا) بود

جافها از چند طایفه به اسامی مرادی، هارونی، بوداغی، اسماعیل عوزیری، عمله ئی، صیدانی، طرخانی، شاطری، ساداتی، صوفی وند، نورولی، شیخ به‌زینی، میکائیلی، ڕه‌ش و بۆری، تلانی، غواره، قوبله، پرخی، چوجانی، هۆزحسنی، باداغی، باشکی، آمالا، سوسفجانی؛ سرفیلی، قادر میرویسی، تبریزی، بیگ زاده، کمالی، یزدان بخش، تاوه جوزی، گلالی، پشت ماله، یارویسی، قبادی، باباخانی، ولدبیگی، آناخی، امامی، داداشی، طالیشه، حه‌مه‌ جانی، رخزادی، میربیگی، ده‌تیری و چندین خانواده و طوایف دیگر تشکیل شده و آن دسته که در کردستان عراق و حاکمیت عثمانی بودند بنام سلطان مراد عثمانی به جاف مرادی و آنان که در کردستان ایران بودند به جاف جوانرودی شهرت یافتند. مقتدرترین پاشای جاف محمود پاشاه بوده که از خانقین تا مریوان و بانه و سرحدات سقز را در اختیار داشته و پس از او پسرش کیخسرو بیگ و بعد از او محمد علی بیگ پاشای جاف بود

یکی از پاشایان جاف عثمان پاشا بود که به علما و شعرا توجه داشته و پیوسته به آنها خلعت و انعام می داده و برای طلاب و روحانیون عهد خود شهریه تعیین کرده بود

شاعر بزرگ کُرد شیخ رضا طالبانی در مدح امرای جاف می فرمایند

به محمودی مرا روی نیاز است

که صد محمود در پیشش ایاز است

به کیخسرو نژادی می کنم ناز

که بر کیخسروانش کبر و ناز است

فلک بر درگهش همچون غلامان

دولا گردیده... گویی در نماز است

خانم عادله خاتون از خاندان اردلان عیال عثمان پاشا بوده و این خانم پس از مرگ شوهرش با لقب (بهادر) و عنوانی که از دربار الیزابت ملکه بریتانیا داشت بر ایل جاف حکومت می کرد و این نشان می دهد که مقام زن در میان جافها تا چه حد رعایت می شده. از حوادث زمان او حضور جاسوس مشهور بریتانیا میجرسون بوده که بنام میرزا غلامحسین شیرازی کاتب او و معلم فرزندانش طاهر بیگ و احمد مختار بود تا اینکه یک روز در موقع حرف زدن با طاهر بیگ بجای نه گفت نه‌و، و فهمیدند که او انگلیسی است به طوری که در ابتدا نوشتم، تعلیف احشام این قبیله، پیوسته موجب نزاع و جنگ میان عشایر ایران و عثمانی بوده به طوری که ایل فیض الله بیگی ایران در حدود سقز و مریوان با آنها پیکار کرده و یکی از سران جاف بنام (یار احمد) در این جنگ به قتل رسید. مرحوم قاضی عبدالکریم سقزی (کوثر) در شکایت از جافها به دربار ناصرالدین شاه قاجار نوشته است

تظلماً و تشکیباً به عرض می رساند چنانچه در این باره چاره جویی نشود و شر این طایفه از این حدود دفع نشود سقز به سقَر و مَحرم به مُجرم با برداشتن و افزودن یک نقطه مبدل خواهد شد

اینک برای اینکه گرفتاری دولتین عثمانی و ایران را درباره تصرفات و تجاوزات مرزی توسط جافها به نظر خوانندگان برسانم یکی از اسناد یا مکاتبه رسمی وزارت امور خارجه را به نقل از کتاب کردستان در مسیر تاریخ به روایت اسناد تألیف حقیر را درج می نمایم

شماره سند:

378

موضوع:

منع ورود عشیرت جاف به داخل خاک کردستان

نامه وزارت امور خارجه به سفارت عثمانی

مراسله محترمه آن جناب مجدت و فخامت همواره مورخه 16 شهر ذیقعده 1312 نمره 95 در خصوص عشایر جاف و اصل گردید و با کمال احترام جواباً زحمت اظهار می دهد که عشایر جاف به واسطه سوءرفتار و ارتکاباتی که دارند از ورود آنان به خاک کردستان تضررات کلی به انفس و اموال مردم آن حدود می رسد. چنان که از مکاتبات کثیره مابین وزارت امور خارجه و سفارت سنیه و بعضی مأمورین دولتین علّیتین معلوم است همیشه از عبور به داخله کردستان ممنوع بودند. حتی به واسطه این که با وجود ممنوعیت به طور سرقت و تجاوز گاهی خود را به داخله خاک کردستان رسانیده و بعضی ارتکابات غیره مجوزه می کردند. اولیاء دولت علیه ایران همه ساله محتمل مخارج و خسارت کلی شده اسباب ممانعت آنها را از سرباز و سواره و غیره در سر حد فراهم می آورد که مردم کردستان از ارتکابات آنها امنیت حاصل نمایند

مع هذا محض احترام خواهش محترم آن جناب و رعایت رویه حسن همجواری در صورتی که سفارت سنیه کبرا در منع اعمال سالف الذکر عشایر مزبوره تامینات لازم بدهند و مکتوباً و تعهد جبران غرامت هر خسارت و ضرری که از آنها به انفس و اموال اهالی ایران برسد، مانع نخواهیم شد

والسلام

لازم به توضیح است با تشکیل حکومت اقلیم کردستان، طوایف جاف نیز درصدد ایجاد تشکیلات و دفاتر برآمده و تا به حال چند فستیوال سالانه در ناحیه حلبچه و سیروان برگزار کرده اند و در آن سعی در زنده کردن آداب و رسوم و نمایش اسب سواری و چادر و ابزارهای زندگی ایلی و طایفه ای خود با پوشیدن لباسهای قدیمی خود دارند و اکنون این قبیله گرایی در آنجا به شکل فراگیر درآمده و اقوام اورامی و بهدینان و ایزدی و فه‌یلی و زیباری و باجلان و داسنی و... هر کدام با برپایی جشنها و فستیوالهای ملی می کوشند نسل کنونی را با اصالتهای فرهنگی خود آشنا نمایند

منبع : کردپرس

/ 0 نظر / 6 بازدید